piątek, 29 sierpnia, 2025

Lelewel. Rytownik Polski – nowa wystawa w MNK

Wystawa, wpisująca się w obchodzony w 2022 roku Rok Romantyzmu, prezentuje twórczość graficzną Joachima Lelewela. Zasłużony Polak, powszechnie znany jako historyk, profesor uniwersytetów w Wilnie i Warszawie, polityk okresu powstania listopadowego oraz działacz emigracyjny, stworzył również pionierskie publikacje z dziedziny historii polskiej i powszechnej, dziejów piśmiennictwa i księgarstwa w Polsce oraz historii kartografii i numizmatyki starożytnej i średniowiecznej. Pokaz dostępny będzie dla zwiedzających od piątku 28 stycznia.

„Ekspozycja w Galerii Sztuki Polskiej XIX wieku odkrywa i docenia dokonania Joachima Lelewela jako rytownika. Ta dziedzina jego działalności pozostaje nadal zapomniana, mimo iż należy uznać ją za niezwykle wartościową zarówno ze względu na jej wartość dokumentalną, jak i historyczną. Prace graficzne Lelewela powstawały jako ilustracje do jego prac badawczych, świadcząc o talentach rytownika samouka i pokazując, w jaki sposób potrafił on przekazywać zebraną wiedzę w niezwykle precyzyjnej formie graficznej, przede wszystkim za pomocą map, przedstawień monet i innych zabytków historycznych. W zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie znajduje się ważna część jego rytowniczego dorobku, składająca się z 232 matryc, którym w większości towarzyszą odbitki poglądowe rycin. Po raz pierwszy od ich pozyskania od rodziny Lelewela w 1897 roku możemy je dziś zaprezentować dzięki wieloletniej pracy Zespołu kustoszy i konserwatorów pod kierownictwem kustosz Janiny Wilkosz z Gabinetu Grafiki i Rysunku. Wystawa »Lelewel. Rytownik Polski« to także podsumowanie złożonego i zakrojonego na dużą skalę programu konserwatorskiego, który zrealizowano w Muzeum Narodowym w Krakowie w latach 2017–2021, obejmującego zarówno matryce, jak i odbitki” – pisze w katalogu wystawy dyrektor MNK prof. dr hab. Andrzej Szczerski.

Na wystawie „Lelewel. Rytownik Polski” prezentowana jest dotychczas mało znana – zapomniana w muzealnych magazynach od 125 lat – wyjątkowa kolekcja niezwykłego grafika amatora. Pozwala ona docenić twórczość graficzną Joachima Lelewela w czterech działach: krajobrazów, numizmatycznym, polskim i w zespole płyt, które w postaci rycin nigdy nie zostały opublikowane z autorskim tekstem i przygotowywane były do planowanego atlasu historii powszechnej. Prace te zaprezentowano na tle biografii twórcy, wskazując także na ważne dla niego postaci i miejsca, z którymi był związany.

Z 232 matryc zobaczymy 220 poddanych konserwacji płyt graficznych: są to mapy, przedstawienia monet i medali, ilustracje do pism z dziejów polskich. Uzupełnia je zbiór wybranych – wyjątkowych, bo niepublikowanych w pracach Lelewela – odbitek z matryc, jedynych dotychczas odszukanych w polskich zbiorach publicznych. Tłem dla spuścizny graficznej jest 170 obiektów, w tym dzieła malarskie i graficzne – wizerunki uczonego, członków jego rodziny, widoki miast i miejsc oraz portrety osób, z którymi był związany, dokumenty, wzory rysunkowe do rycin oraz inne prace artystyczne jego autorstwa, a ponadto monety identyczne z tymi, które odwzorował na matrycach do ilustracji. Dopełnieniem są medale bite w dowód uznania dla jego pracy naukowej i rytowniczej oraz pamiątki: przedmioty osobistego użytku, takie jak kołyska, czapka, okulary, kałamarz, skrzynka z farbami, etui z przyborami kreślarskimi (cyrkle, linijki), maska pośmiertna, pukiel włosów, fotografie Lelewela i jego rodziny, a także te dokumentujące jego „powrót do ojczyzny” – sprowadzenie prochów z cmentarza Montmartre do Wilna.

Joachim Lelewel urodził się w 1786 roku w Warszawie. Po zajęciu miasta przez wojska Suworowa Lelewelowie tracą majątek, żyją skromnie. Joachima uczą w domu pijarzy. W 1796 roku rodzina przeprowadza się do Woli Cygowskiej. W latach 1804–1807 w Wilnie uczy się na nauczyciela. W kolejnym roku przymierza się do rytownictwa i zostaje nauczycielem historii w Krzemieńcu. W 1811 roku wraca do Warszawy, gdzie podejmuje „wstręt i obrzydzenie budzącą”, ale dającą zarobek pracę biurową w administracji Ministerium Spraw Wewnętrznych. Pisze i ilustruje własne prace naukowe. Zostaje bibliotekarzem w bibliotece publicznej w Warszawie. Katedrę Historii Powszechnej na Uniwersytecie Wileńskim obejmuje na początku 1822 roku. Wspiera filomatów, za co musi opuścić Wilno. Wyjeżdża do Warszawy, gdzie bieduje. W 1830 roku pisze: „Z końcem listopada […] straciłem ojca; naród powstał, zatrudnienia naukowe zupełnie uchylone, przerwane zostały”. Angażuje się politykę i na kilka lat porzuca pracę naukową. Podczas powstania listopadowego jest członkiem konserwatywnego Rządu Narodowego i równocześnie przez młodych spiskowców zostaje wybrany na prezesa Towarzystwa Patriotycznego. Po upadku powstania rusza do Francji, skąd zostaje wydalony do Belgii. Schorowanego, klepiącego biedę starca przyjaciele wywożą w 1861 roku do Paryża, by ratować jego zdrowie. Wbrew ich staraniom Lelewel umiera i zostaje pochowany w zbiorowej mogile na cmentarzu Montmartre.

Twórczość graficzną i wątki biograficzne polskiego Diogenesa prezentowane na wystawie znakomicie oddaje obszerny katalog. W pierwszej części zamieszczono kalendarium życia uczonego, omówiono jego działalność rytowniczą i rysunkową, a także przedstawiono zagadnienia związane z przeprowadzoną przez Muzeum Narodowe w Krakowie konserwacją płyt i rycin. Część druga to prezentacja matryc i wykonanych z nich odbitek, którą ilustruje przeszło 600 fotografii.

Wystawa „LELEWEL. RYTOWNIK POLSKI”

Galeria Sztuki Polskiej XIX wieku w Sukiennicach, Rynek Główny 3, 30-062 Kraków

28 stycznia 2022 – 2 października 2022

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Proszę wpisać swój komentarz!
Proszę podać swoje imię tutaj

Pod naszym patronatem

XI.Legenda STARa

11.LegendA STARa, to zlot pojazdów  zabytkowych organizowany przez Powiat ...

XIII Festiwal Blues pod Piecem

30 sierpnia 2025 r. o godz. 19.00 – Muzeum Przyrody i Techniki w Starachowicach...

Wyniki naboru do projektu “Projektowan...

Narodowe Centrum Kultury rozstrzygnęło nabór do programu szkoleniowego realizow...

Dofinansowanie z Muzeum Historii Polsk...

Muzeum Przyrody i Techniki w Starachowicach otrzymało kolejne dofinansowanie. M...

Pierwsze żniwa 1944. Maszyny z fabryki...

Muzeum Narodowe Rolnictwa w Szreniawie zaprasza: W sobotę, 26 lipca, proponu...