Z początkiem grudnia zakończono proces konserwacji zabytkowego sztandaru lokalnej organizacji kombatanckiej powstańców wielkopolskich – Towarzystwa Powstańców i Wojaków ze Zdziechowy.
Sztandar powstał około 1926 roku i służył jako insygnium tej organizacji, działającej w okresie międzywojennym w Zdziechowie koło Gniezna. Trafił do zbiorów Wielkopolskiego Parku Etnograficznego – oddziału Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy w 2017 roku.
Dwustronny płat sztandaru jest prostokątem o wymiarach 102 cm na 92 cm, zszytym z dwóch warstw adamaszkowej tkaniny w kolorach kremowym i bordowym. Widnieją na nim symbole i wizerunki patriotyczno-religijne: wizerunek Matki Boskiej Częstochowskiej, czapka powstańcza-rogatywka na tle skrzyżowanych szabli, godło – orzeł z rozpostartymi skrzydłami i z koroną. Przedstawienia są aplikacjami wykonanymi na płóciennych podkładach technikami haftu (nićmi bawełnianymi i nićmi metalizowanymi) oraz przez miejscowe podłożenie atłasowej tkaniny (w partiach anatomicznych). O funkcji i przynależności sztandaru informują napisy: TOWARZYSTWO POWSTAŃCÓW I WOJAKÓW / ZDZIECHOWA, hasło WOLNOŚĆ oraz daty: 1919 i 1926. Napisy wykonano haftem wypukłym metalizowanymi nićmi na tekturowym podwleczeniu. Kontury i detale wykonano z ozdobnego sznurka i bajorka, całość obszyto galonem i metalowymi frędzlami.
Stan sztandaru był bardzo zły. Płat podziurawiony był przez gryzonie, ubytki objęły 1/3 jego powierzchni. Uszkodzeniom i ubytkom uległy zarówno kanwy, jak też partie aplikacji i napisów, co ograniczyło czytelność sztandaru. Do destrukcji sztandaru przyczyniły się również insekty, grzyby i drobnoustroje, procesy korozji, zabrudzenia i przebarwienia – co wskazuje na złe warunki w jakich przechowywany był sztandar. W czasie drugiej wojny światowej był on ukrywany z obawy przed niebezpieczeństwem grożącymi byłym powstańcom ze strony niemieckiego okupanta.
Konserwację sztandaru powierzono pani Dominice Popiołek – Konserwatorowi Dzieł Sztuki z Torunia. Proces konserwacji był wieloetapowy, poprzedzony badaniami i konsultacjami dotyczącymi chronologii obiektu, rodzaju i struktury użytych materiałów, technik wykonania, określono też zakres rekonstrukcji ubytków. Wśród licznych wykonanych zabiegów było kilkuetapowe oczyszczenie zdemontowanych elementów płatu, zdublowanie adamaszkowych kanw, reperacja i rekonstrukcja haftowanych aplikacji i napisów, rekonstrukcja utraconych fragmentów metalowych frędzli.
Efektem prac konserwatorskich jest sztandar o przywróconej spoistości, odzyskanej czytelności ikonograficznej i walorach artystycznych oraz pieczołowicie zachowanej treści historycznej.
Sztandar – historyczna pamiątka lokalnej historii i społeczności Zdziechowy – zostanie zaprezentowany publiczności Muzeum w najbliższym sezonie ekspozycyjnym podczas jednego z edukacyjnych wydarzeń muzealnych.
Marta Romanow-Kujawa
autor konserwacji D. Popiołek.
fot. J. Rochon, D. Popiołek
MPP na Lednicy bardzo dziękuje panu Leszkowi Kabacińskiemu i panu Michałowi Krzyżaniakowi za okazaną pomoc merytoryczną i przekazane materiały źródłowe.
Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego w ramach programu operacyjnego Wspieranie działań muzealnych 2022.
Zadanie: Konserwacja tkanin historycznych ze zbiorów Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy.
Dofinansowano ze środków Samorządu Województwa Wielkopolskiego.
