Sto lat temu zmarł Richard Kügele – wybitny kompozytor związany z Wodzisławiem Śląskim. Skomponował setki utworów, ale jego twórczość nieustannie jest przedmiotem badań naukowców. W tym roku Muzeum w Wodzisławiu Śląskim zaplanowało szereg wydarzeń, które upamiętniają tego wyjątkowego twórcę.
W historii Wodzisławia Śląskiego niewiele jest postaci tak fascynujących, a jednocześnie wciąż czekających na pełne odkrycie, jak Richard Franz Johann Kügele. Ten wybitny kompozytor i pedagog, którego setna rocznica śmierci przypada w tym roku, pozostawił po sobie dorobek artystyczny będący przedmiotem intensywnych badań naukowych, stanowiąc kluczowy, choć dotąd niemal nieznany element tożsamości swojego rodzinnego miasta.
Richard Kügele urodził się 8 kwietnia 1850 roku w Wodzisławiu Śląskim, w ówczesnej gminie Nowy Wodzisław (Neu Loslau). Pochodził z szanowanej rodziny – jego ojcem był Eduard Kügele, rentmistrz zarządzający dobrami dominium wodzisławskiego, a matką Maria z domu Trdzka. Muzyczny geniusz Richarda objawił się niezwykle wcześnie; już jako dwunastoletni chłopiec zasiadał przy organach, zapewniając oprawę muzyczną mszy świętych. Choć zdobył wykształcenie pedagogiczne i podjął pracę jako nauczyciel, to muzyka pozostała jego prawdziwym powołaniem.
Przełom w jego karierze nastąpił w 1874 roku, kiedy to książę raciborski Wiktor ufundował mu roczne stypendium w Królewskim Akademickim Instytucie Muzyki Kościelnej w Berlinie. Dzięki tej prestiżowej edukacji, 1 października 1874 roku Kügele objął stanowisko pedagoga muzyki w seminarium nauczycielskim w Pilchowicach, którym z czasem zaczął kierować. W życiu prywatnym cieszył się szczęściem u boku żony, Anny Bornscheuer, która urodziła mu ośmioro dzieci.
Jego kariera w Pilchowicach została brutalnie przerwana po 13 latach pracy. Powodem był akt odwagi kulturowej – wydanie w języku polskim publikacji „Dwanaście w ogóle znanych pieśni pogrzebowych”.
Władze pruskie oskarżyły go o nielojalność wobec państwa, co zmusiło kompozytora do opuszczenia szkoły. Jako pedagog pracował później jeszcze w Lubomierzu i Ząbkowicach Śląskich, aż do przejścia na emeryturę w 1911 roku. Ostatnie lata życia spędził we wsi Śmiałowice niedaleko Świdnicy, gdzie zmarł 30 marca 1926 roku.
Życie i twórczość Richarda Kügelego to zwierciadło, w którym odbija się niezwykle złożona historia Śląska i samego Wodzisławia. Jego losy naznaczone były rozdarciem między lojalnością wobec państwa a przywiązaniem do lokalnej, wielokulturowej tradycji. Dziedzictwo kompozytora to imponująca liczba około 400 utworów, które w przeważającej większości pozostają nieznane i rozproszone. Obecnie nad ich skatalogowaniem i analizą pracują badacze: badacz historii Roman Cop, kustosz Kinga Kłosińska oraz dyrektor wodzisławskiego Muzeum Sławomir Kulpa. Ich wspólne wysiłki zaowocowały przygotowaniem wyjątkowej wystawy oraz szeregu wydarzeń upamiętniających tego twórcę.
– Postać ta uosabia bogactwo tutejszej kultury i trudne wybory dawnych mieszkańców regionu. Choć dla współczesnej wodzisławskiej społeczności pozostawał przez lata postacią anonimową, jest on filarem lokalnego dziedzictwa duchowego. Co istotne, pamięć o nim trwa nie tylko w dokumentach; jego potomkowie żyją do dziś w Niemczech, stanowiąc żywą więź między dawnym Wodzisławiem a współczesnością. Przywrócenie Richarda Kügelego zbiorowej pamięci to nie tylko obowiązek historyczny, ale przede wszystkim hołd dla artysty, który za wierność muzyce i regionalnej tożsamości zapłacił wysoką osobistą cenę – podkreśla Sławomir Kulpa, dyrektor wodzisławskiego Muzeum.
Wystawa na wodzisławskim rynku
Wystawa o życiu i twórczości Richarda Kügele została zainstalowana w arkadach na wodzisławskim rynku pod adresem Rynek 23. Dzięki takiej lokalizacji artysta staje się dostępny dla szerokiego grona mieszkańców miasta.
W wystawie wykorzystano materiały pochodzące ze zbiorów Archiwum Państwowego w Katowicach – Oddział w Cieszynie, Geheimes Staatsarchiv Preussicher Kulturbesitz w Berlinie, Muzeum w Wodzisławiu Śląskim, Parafii Rzymskokatolickiej pw. św. Wawrzyńca w Śmiałowicach oraz prywatnych zbiorów rodziny Kügele.
Materiały zostały opracowane przez zespół badaczy w składzie: Roman Cop, Kinga Kłosińska i Sławomir Kulpa. Prace nad biografią i dorobkiem artystycznym Richarda Kügele nadal trwają i stanowią bardzo interesujący materiał dla naukowców zajmujących się przeszłością regionu.
Koncert z muzyką Kügele
Już 11 kwietnia, w sobotnie popołudnie, Muzeum w Wodzisławiu Śląskim zaprasza na obchody setnej rocznicy śmierci Richarda Kügele. Pierwszym punktem programu będzie prelekcja dyrektora Sławomira Kulpy, który przybliży postać Richarda Kügele. Badacz opowie o życiu i twórczości kompozytora. Przedstawi najważniejsze fakty z jego życia oraz okoliczności w jakich przyszło mu działać i tworzyć.
Następnie będzie można wysłuchać utworów przygotowanych specjalnie na tę okazję autorstwa Richarda Kügele. Realizacja koncertu okazała się możliwa dzięki otwartości prof. Izabeli Zieleckiej-Panek, która wzięła na warsztat nieznane i niepublikowane wykonania utworów wodzisławskiego twórcy. Na pałacowej scenie wystąpi solistka Hanna Panek przy akompaniamencie fortepianowym Jakuba Czekierdy oraz Chór Dziecięcy Miasta Wodzisławia Śląskiego pod dyrekcją prof. Izabelli Zieleckiej-Panek, przy akompaniamencie Dariusz Panka. Chór działa w strukturach Ogniska Pracy Pozaszkolnej nr 1 w Wodzisławiu Śląskim.
W organizację koncertu wspólnie z Muzeum w Wodzisławiu zaangażowała się Fundacja Muzyka Bez Granic oraz Miasto Wodzisław Śląski.
Na koncert obowiązują bezpłatne wejściówki.
Link do biletów: https://app.evenea.pl/event/890645-34/
Sylwetki występujących artystów
Hanna Panek to studentka Uniwersytetu Muzycznego Fryderyka Chopina w Warszawie oraz dyplomantka Zespołu Szkół Muzycznych im Fryderyka Chopina w Warszawie w klasie śpiewu solowego dr Katarzyny Trylnik. Ukończyła także Państwową Szkołę Muzyczną w Wodzisławiu Śl. w klasie fletu poprzecznego.
Koncertowała jako solistka na scenie Filharmonii Śląskiej, a także z Polską Orkiestrą Muzyki Filmowej. Nagrywała dla Polskiego Radia w Katowicach, a także dla Telewizji Polonia. Koncertowała również z Orkiestrą Silesian Chamber Players, wykonując partię solową we fragmentach Magnificat K.A. Arnesena.
W listopadzie wykonała partię sopranu w Mszy Koronacyjnej W. A. Mozarta z Orkiestrą Filharmonii im. H. Wieniawskiego w Lublinie podczas koncertu jubileuszowego z okazji 100 – lecia Polskiego Związku Chórów i Orkiestr. Uczestniczyła jako solistka w koncertach edukacyjnych w Teatrze Wielkim – Operze Narodowej w Warszawie.
Członkini Silesian Chamber Choir Ad libitum, koncertująca z zespołem w programach klasycznych i rozrywkowych, od sali NOSPR po Stadion Narodowy. Chórzystka Chóru Kameralnego UMFC w Warszawie, uczestniczka Grand Prix Polskiej Chóralistyki. Laureatka nagród w ogólnopolskich i międzynarodowych konkursach wokalnych oraz fletowych. Wielokrotna uczestniczka międzynarodowych festiwali muzycznych.
Wykonywała partię solową Zuzanny z opery Wesele Figara W.A. Mozarta podczas przedstawienia w Koncertowym Centrum Edukacji Muzycznej w Warszawie, a obecnie przygotowuje się do roli Paminy w Czarodziejskim Flecie W.A. Mozarta.
Jakub Czekierda to pianista, kameralista, pedagog, absolwent bytomskiej Ogólnokształcącej Szkoły Muzycznej oraz katowickiej Akademii Muzycznej w klasie fortepianu profesora Zbigniewa Raubo.
Od roku 2017 wykłada w Instytucie Sztuk Muzycznych w Cieszynie, a od października 2019 r. jest na stanowisku asystenta. Prowadzi zajęcia z fortepianu oraz improwizacji fortepianowej. W Państwowej Szkole Muzycznej I i II st. w Żywcu jest zatrudniony jako nauczyciel fortepianu i pianista-akompaniator w większości sekcji instrumentów.
Od najmłodszych lat z chęcią brał udział w konkursach krajowych i międzynarodowych – najważniejsze osiągnięcia w nich to:
- II miejsce na Ogólnopolskim Konkursie Pianistycznym im. Tadeusza Szeligowskiego w Poznaniu (2003).
- I miejsce na Międzynarodowym Konkursie Pianistycznym im. Roberta Schumanna „Fur Musik”, Suwałki (2008).
- II miejsce i nagroda specjalna prezydenta Czech na XXXIX Międzynarodowym Konkursie Pianistycznym „Virtuosi Per musica di Pianoforte”, Czechy (2006).
- IV miejsce na I Ogólnopolskim Konkursie Pianistycznym „Szymanowski in memoriam”, Warszawa (2008).
- III miejsce na Śląskim Konkursie Pianistycznym, Zabrze (2009).
- II miejsce na VII Ogólnopolskim Konkursie Pianistycznym im. I.J. Paderewskiego, Piotrków Trybunalski (2009).
- III miejsce w Konkursie Kameralnym w Akademii Muzycznej im. Karola Szymanowskiego w Katowicach (2011).
Dwukrotnie był stypendystą miasta Piekary Śląskie oraz Krajowego Funduszu na rzecz Dzieci wybitnie zdolnych w Warszawie (trzykrotnie). Ponadto występował z Orkiestrą Symfoniczną Filharmonii Śląskiej (2006, 2008, 2009) jako solista w koncertach z cyklu „Estrada Młodych wirtuozów”. W roku 2012 nagrał płytę z muzyką kameralną K. Szymanowskiego, H. Wieniawskiego, G. Tartiniego i N. Paganiniego wraz z portugalskim skrzypkiem Nuno Soaresem w Radiu Łódź. W ramach promocji płyty i wydawnictwa Adi-Art wystąpił na koncertach m.in. w Łęczycy, Łodzi, Filharmonii Zielonogórskiej oraz za granicą – w Lizbonie i Bradze (Portugalia, 2012 r.)
W 2021 r. na przełomie listopada i grudnia wystąpił w Dubaju na EXPO 2020 z 21 recitalami w ciągu 7 dni prezentując utwory F.Chopina (patronat NIFC). W czerwcu 2022 r wystąpił w ramach koncertów weekendowych w Muzeum Fryderyka Chopina wykonując repertuar składający się z utworów F.Chopina, K.Szymanowskiego. W 2023 w październiku wystąpił z Orkiestrą Sinfonia Silesia w Chorzowie wykonując Błękitną Rapsodię G.Gershwina.
W roku 2024 otrzymał III nagrodę w XII International Master Competition for Music Teachers w Warszawie pod honorowym patronatem senatora RP Marka Borowskiego. W kwietniu 2024 roku otrzymał II miejsce w XII Odin International Music Competition. W maju 2024 otrzymał I Nagrodę w 6th SWISS International Music Competition w Szwajcarii. W 2025 r. wystąpił w Muzeum Fryderyka Chopina w Warszawie prezentując recitale złożone z muzyki F. Chopina. We wrześniu 2024 r. nagrał 3 pieśni prof. Pawla Łukaszewskiego do płyty pt. „Polska Liryka Chóralna” wyd. DUX ( nagranie miało miejsce w Filharmonii Częstochowskiej).
Chór Dziecięcy Miasta Wodzisław Śląski istnieje od 2012 roku i od zawsze jest artystyczną wizytówką regionu, jednoczącą młode talenty do wspólnej pasji śpiewu zespołowego. Przez pierwsze lata funkcjonował przy Wydziale Edukacji Urzędu Miasta.
Od września 2016 roku przeniesienie Chóru do struktur do Ogniska Pracy Pozaszkolnej nr 1 pozwoliło na stabilny rozwój dydaktyczny.
Od stycznia 2026 roku zespół wkroczył w nowy etap rozwoju pod dyrekcją prof. dr hab. Izabelli Zieleckiej-Panek. Kierownictwo artystyczne dopełnia współpraca z Dariuszem Pankiem – cenionym kompozytorem, aranżerem i multiinstrumentalistą, którego wszechstronne doświadczenie pedagogiczne i muzyczne nadaje zespołowi unikalny charakter.
Istnienie chóru dziecięcego to przede wszystkim tworzenie bezpiecznej przestrzeni, w której młodzi ludzie uczą się wrażliwości na piękno i odkrywają siłę własnego głosu. Wspólne muzykowanie buduje fundamenty pod przyszłą pewność siebie, ucząc harmonijnej współpracy, w której każdy dźwięk ma znaczenie dla ostatecznego, zachwycającego efektu.
