Pod koniec ubiegłego roku ukazał się drugi tom „Zeszytów Naukowych Muzeum Żołnierzy Wyklętych”, wydany przez Muzeum Żołnierzy Wyklętych w Ostrołęce. Periodyk zawiera dziewięć artykułów naukowych poświęconych różnorodnym zagadnieniom wpisanym w najnowsze dzieje Polski.
Autorami tekstów w drugim tomie „Zeszytów Naukowych Muzeum Żołnierzy Wyklętych” są badacze związani z Muzeum Żołnierzy Wyklętych w Ostrołęce oraz ośrodkami naukowymi, m.in. z Instytutem Pamięci Narodowej i Katolickim Uniwersytetem Lubelskim.
Niezwykle cenny jest artykuł Pawła Kornackiego, historyka od lat zajmującego się problematyką stosunków polsko-żydowskich, związanego z białostockim oddziałem IPN.
Autor, w oparciu o żmudną i drobiazgową kwerendę archiwalną, zrekonstruował przypadki śmierci osób pochodzenia żydowskiego, które zginęły z rąk podziemia niepodległościowego po zajęciu Białostocczyzny w 1944 r. przez Armię Czerwoną.
Przeprowadzone badania w istotny sposób weryfikują zarówno liczbę tych przypadków, jak i ich okoliczności oraz motywacje sprawców, ukazując bardziej złożony obraz wydarzeń niż ten obecny w publicystycznych uproszczeniach.
Na uwagę zasługuje również artykuł Marcina Płotka poświęcony sprawie mjr. Michała Wawryka, oficera KBW, który według dotychczasowej literatury miał udzielać szerokiej pomocy żołnierzom 5. Wileńskiej Brygady AK.
Marcin Płotek wykazuje, że utrwalona w historiografii wersja wydarzeń była w istocie konstrukcją wytworzoną przez funkcjonariuszy Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Olsztynie i stanowiła element działań wymierzonych w Polskie Stronnictwo Ludowe.
W ten sposób biografia Wawryka została ukształtowana przez aparat „bezpieczeństwa”, a następnie bezkrytycznie przejęta przez część badaczy. Artykuł jako pierwszy po latach rekonstruuje rzeczywisty przebieg wydarzeń, poddając rewizji dotychczasowe ustalenia.
W drugim tomie „Zeszytów Naukowych Muzeum Żołnierzy Wyklętych” znajdują się też i artykuły poświęcone regionalnej historii antykomunistycznego podziemia.
Teksty Waldemara Brendy, Krzysztofa Dąbkowskiego oraz Michała Ostapiuka koncentrują się właśnie na tej problematyce, w istotny sposób przybliżając dzieje ostrołęcko-łomżyńskiej konspiracji – w tym również zagadnienia, które do dziś budzą liczne kontrowersje.
Drugi tom „Zeszytów Naukowych Muzeum Żołnierzy Wyklętych” stanowi ważny głos w badaniach nad historią Polski, pokazując, jak istotne jest sięganie do źródeł i weryfikowanie utrwalonych narracji.
Kierownik Działu Naukowo-Wydawniczego Michał Ostapiuk
