4. Festiwal Wawel jest Wasz
od 24 do 27 września
Przyjdźcie sprawdzić, gdzie zaczyna się poczucie bezpieczeństwa
Bezpieczeństwo – rozumiane jako ochrona, schronienie, zaufanie i poczucie przynależności – należy dziś do najważniejszych pytań współczesności. Zamek Królewski na Wawelu podejmuje ten temat, wykorzystując własną perspektywę. Miejsce – symbol władzy, ochrony, pamięci i wspólnoty, staje się dziś przestrzenią rozmowy o tym, czego potrzebujemy, by czuć się bezpiecznie. Podczas IV edycji festiwalu „Wawel jest Wasz”, odbywającej się od 24 do 27 września, poszukamy odpowiedzi między królewskimi murami, w sztuce, literaturze, architekturze, naturze, dawnych rytuałach i codziennych gestach. A po zmroku – w Ogrodach Królewskich (od godz. 19.00 – 23.00), które dzięki światłu zamienią się w niezwykłą przestrzeń schronienia i kontemplacji. Głównym punktem tegorocznego festiwalu jest otwarcie wystawy „Lary i Penaty. O budowaniu poczucia bezpieczeństwa w architekturze” – głośnego projektu prezentowanego w Pawilonie Polskim na 19. Międzynarodowej Wystawie Architektury – La Biennale di Venezia w 2025 roku. Ekspozycja w wawelskich wnętrzach stawia kolejne, interesujące pytania i inspiruje do spotkań, warsztatów i dyskusji ujętych w programie tegorocznego festiwalu.
– Tegoroczna edycja ma dla nas szczególne znaczenie, ponieważ towarzyszy jej otwarcie wystawy „Lary i Penaty”. To wydarzenie jest ważne dla Wawelu nie tylko ze względu na rangę prezentowanej sztuki. Jest przede wszystkim wyrazem naszego przekonania, że Wawel powinien być miejscem żywym — przestrzenią dialogu między dziedzictwem a tym, co dzieje się w sztuce i kulturze dzisiaj. Zaproszenie współczesnych artystów do wnętrza i przestrzeni Zamku pozwala spojrzeć na Wawel z nowej perspektywy, odkryć jego znaczenia na nowo. Dlatego serdecznie zapraszam Państwa do udziału w festiwalu Wawel jest Wasz i do wspólnego przeżywania tego szczególnego momentu. Mam nadzieję, że spotkanie z wystawą stanie się okazją do zobaczenia Wawelu jako miejsca otwartego, inspirującego i należącego do nas wszystkich – mówi prof. dr hab. Andrzej Betlej, dyrektor Zamku Królewskiego na Wawelu.
Dom, ogród, mury, amulet, wspólny stół, rośliny, słowa, a nawet światło. Przez wieki ludzie szukali sposobów, by oswoić niepewność i stworzyć wokół siebie miejsce, w którym można poczuć się bezpiecznie. Festiwal „Wawel jest Wasz” przygląda się tym strategiom z bliska, łącząc historię i współczesność, sztukę i codzienność, pamięć o przeszłości i pytania o świat, w którym dziś żyjemy.
– Program 4. Festiwalu Wawel jest Wasz zachęca więc nie tylko do zwiedzania jednego z najważniejszych muzeów w kraju, ale przede wszystkim do doświadczania Wawelu na nowo. Przez cztery dni królewska rezydencja stanie się miejscem pytań o dom, pamięć, wspólnotę, naturę i przyszłość – a każdy uczestnik będzie mógł dopisać do tej opowieści własną odpowiedź – mówi dr Bogumiła Wiśniewska, kuratorka sztuki współczesnej i Festiwalu Wawel jest Wasz w Zamku Królewskim na Wawelu.
Od domowych amuletów przez magiczne rośliny po pająki i japońską sztukę naprawiania
Motyw bezpieczeństwa pojawia się w Zamku Królewskim na Wawelu w zaskakująco wielu odsłonach. Podczas specjalnego zwiedzania z Piotrem Sarzyńskim (krytykiem sztuki z tygodnika „Polityka” – 26 i 27.09 godz. 12.00 – 13.00) po wystawie „Lary i Penaty” będzie można przyjrzeć się temu, jak współczesna sztuka opowiada o schronieniu, bezpieczeństwie i relacji człowieka z przestrzenią. Z kolei w Skarbcu Koronnym dawne dzieła sztuki i przedmioty codziennego użytku staną się świadectwem lęków, nadziei i sposobów poszukiwania ochrony. Opowiedzą o tym kustosze Zamku Królewskiego na Wawelu: Dariusz Nowacki i Marta Golik-Gryglas podczas zwiedzania w Skarbcu w dniach: 24 i 26.09 o godz. 15.30.
A jak na temat bezpieczeństwa patrzy autorka biżuterii Polą Zag? Przekonamy się o tym podczas warsztatów z artystką. Uczestnicy zaprojektują własne przedmioty ochronne, inspirowane dawną rolą amuletów.
W Ogrodach Królewskich podczas spaceru zatytułowanego „Rośliny mocy. Zielona magia Wawelu” (24/09, godz. 16.00) odkryjemy z kolei rośliny, którym przez stulecia przypisywano właściwości ochronne, magiczne, a czasem także trujące. W programie znalazły się także warsztaty tworzenia tradycyjnych pająków (25.09, godz. 10.00) – dawnych ozdób domowych, którym przypisywano moc ochrony mieszkańców i zapewniania harmonii – oraz warsztaty kintsugi (tradycyjna japońska sztuka naprawiania uszkodzonej lub potłuczonej ceramiki za pomocą laki wymieszanej z proszkiem ze złota, srebra lub platyny) (27.09, godz. 14.30).
Bezpieczne miasta, wiersz jako schronienie i współczesność na Wawelu od kuchni
Wawel jest Wasz nie zatrzymuje się jednak tylko na przeszłości. Stawiamy współczesne pytania, jak projektować miasta i domy, w których naprawdę chce się żyć. Grzegorz Piątek – autor książki „Świątynia i śmietnik. Architektura dla życia” opowie o architekturze jako narzędziu budowania wygodnych, przyjaznych i bezpiecznych przestrzeni (24.09, godz. 17.00), a Jakub Szczęsny poprowadzi uczestników swojego warsztatu (26.09, godz. 14.00) przez opowieść o bezpieczeństwie we współczesnym mieście, granicach między ochroną a kontrolą oraz roli architektury w budowaniu wspólnoty.
Będzie też miejsce na bardziej osobiste pytania. Maja Mozga-Górecka (specjalizująca się w architekturze i wzornictwie, autorka książki „Figlarnie. Przestrzenie radykalnej prywatności” nominowanej do Nagrody Literackiej Gdynia 2026) zaprosi do rozmowy o prywatności i potrzebie budowania własnej przestrzeni (26.09, godz. 16.00), a Wit Szostak opowie o tym, jak mieszkanie w Krakowie przez całe życie kształtuje pamięć, tożsamość i relację z miejscem (27/09, godz. 14.00).
Nie zabraknie również literatury, sztuki i filozofii. Krzysztof Siwczyk poprowadzi warsztaty poetyckie wokół idei wiersza jako symbolicznego schronienia (27.09, godz. 10.00), a Magdalena Ujma zaprosi 27.09 o godz. 16.00 do rozmowy o skandalu w sztuce (nawiązując do swojej książki zatytułowanej „Skandal w sztuce”) i o tym, dlaczego artyści przekraczają granice.
Podczas festiwalu zajrzymy również do naszych kuchni. Wszystko za sprawą panelu dyskusyjnego: „Dlaczego najlepsze imprezy są w kuchni?”, w którym udział wezmą prof. Jarosław Dumanowski i Paweł Bravo (25.09, godz. 18.00). Dom bowiem to nie tylko budynek, ale także rytuały, które nadają mu znaczenie. Jednym z nich jest wspólne przygotowywanie i spożywanie posiłków. Kuchnia od wieków stanowi domowe centrum życia – miejsce bliskości, gościnności i budowania relacji, w którym poczucie bezpieczeństwa rodzi się z obecności drugiego człowieka. Podczas rozmowy z Pawłem Bravo, dziennikarzem, felietonistą i znawcą kultury jedzenia, oraz prof. Jarosławem Dumanowskim, historykiem sztuki kulinarnej, przyjrzymy się kuchni jako sercu domu oraz zastanowimy się, jak posiłki i wspólny stół kształtowały życie rodzinne i społeczne na przestrzeni wieków.
Jednym z najbardziej widowiskowych punktów tegorocznego festiwalu będzie „Ogrody Światłem Malowane”. Od 24 do 27 września, w godzinach 19.00–23.00, warto wybrać się do Ogrodów Królewskich na wyjątkowy wieczorny spacer. Po zmroku znana przestrzeń zmieni swój charakter. Pod wpływem światła; korony drzew, alejki, architektura i detale krajobrazu stworzą efemeryczną scenografię. Nie będzie to jednak klasyczne widowisko świetlne. Światło w ogrodach stanie się nieoczywistym „przewodnikiem” skłaniającym uczestników do indywidualnego odkrywania miejsca, zatrzymania się i uważnego patrzenia na otaczającą nas architekturę. Doświadczymy przestrzeni sprzyjającej kontemplacji i odpoczynkowi. Przekonamy się również, że bezpieczeństwo może oznaczać nie tylko ochronę przed zagrożeniem, ale również równowagę, poczucie harmonii wynikające z bliskości natury i wspólnego przeżywania chwil.
To właśnie w Ogrodach Królewskich szczególnie mocno spotkają się dwa światy tegorocznego festiwalu: dawne wyobrażenia o miejscach chronionych i niezwykle aktualna potrzeba odnalezienia przestrzeni, w której można zwolnić, odetchnąć i poczuć więź z miejscem.
24-27 IX | Ogrody Światłem Malowane | widowisko świetlne
godz.: 19.00 – 23.00
dla kogo: dzieci, młodzież, dorośli, seniorzy
bilety: normalny 11 zł, ulgowy 9 zł; sprzedaż online i przy wejściu
Szczegółowy program festiwalu, godziny wydarzeń i informacje o biletach znajdują się na stronie festiwalu: www.wawel.krakow.pl/cykl/wawel-jest-wasz-festiwal-interpretacyjny.
fot. Jeremi Dobrzański, Zamek Królewski na Wawelu – Wystawa „Lary i penaty…”.
tekst: Urszula Wolak-Dudek
