Czas trwania: 9 października 2026 – 30 grudnia 2026 r.
Kurator ekspozycji: Marcin Kępa
Wystawa i towarzyszący jej katalog, będące swoistym rocznicowym hołdem, mają na celu ukazanie związków Andrzeja Wajdy z jego rodzinnym Radomiem (którego jest od 2001 roku Honorowym Obywatelem), a główną osią ekspozycji są plastyczne prace reżysera znajdujące się w kolekcji Muzeum im. Jacka Malczewskiego (w większości popełnione w okupowanym przez Niemców Radomiu), liczne pamiątki rodzinne ze zbiorów Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej „Manggha” w Krakowie, a także plakaty filmowe, wydawnictwa i katalogi. Do tego rozbudowana ścieżka narracyjna związana z artystami i nauczycielami, których młody A. Wajda spotkał w Radomiu i z którymi łączyła go potem wieloletnia więź przyjaźni (Wacław Dobrowolski, Wiktor Langner, Adam Stalony-Dobrzański, Stanisław Gronkowski, Eugeniusz Pisarek, Elżbieta Jackiewiczowa). Jednym z najcenniejszych artefaktów na ekspozycji, wokół którego zbudowana jest osobna opowieść, jest szabla ojca reżysera, kapitana 72. Pułku Piechoty w Radomiu, Jakuba Wajdy, która przeleżała zakopana w ziemi wiele lat i którą Andrzej Wajda w niesamowitych okolicznościach odzyskał pod koniec życia.
Ekspozycja „Dyrygent X Muzy…” pomyślana została – w pierwszej części – jako opowieść o okresie formacyjnym młodego artysty, który przypadł na czas II wojny światowej. Wojna ukształtowała całe pokolenie twórców, przez kolejne lata odreagowujących jej traumę, rozliczających się z bolesną przeszłością zarówno w aspekcie indywidualnym, jak i losów całego narodu. Andrzej Wajda, należący do pokolenia „Kolumbów”, w wielu swoich filmowych dziełach odwoływał się do czasów hitlerowskiej i sowieckiej okupacji; jako najwybitniejszy przedstawiciel Polskiej Szkoły Filmowej stworzył kanoniczne teksty kultury, bez których trudno dziś sobie wyobrazić nasze postrzeganie II wojny światowej, oczywiście z jej tragizmem, hekatombą, ale i indywidualnymi ludzkimi dramatami, moralnymi dylematami i trudnymi, najczęściej bolesnymi wyborami.
Pierwsza cześć wystawy prezentuje prace młodego chłopaka z Radomia, zafascynowanego malarstwem i rysunkiem, chcącego – mimo niesprzyjających okoliczności – rozwijać swe zdolności artystyczne. Ważnym elementem jest też dokumentalny kontekst pokazywanych prac, czyli rodzinne pamiątki Wajdów: świadectwa, fotografie, dokumenty, szkolny sztambuch czy wzruszający marnik, wykonany przez ojca, Jakuba Wajdę, dla swoich synów. Elementem „rozświetlającym” te wykonane przeważnie na tanim materiale i tanimi farbami prace (co z roku na rok wpływa na ich wygląd i blaknącą kolorystykę) są tu z kolei wybrane przeze mnie obrazy kolekcji naszego Muzeum – dary Krystyny Zachwatowicz-Wajdy i Andrzeja Wajdy, wykonane przez profesjonalnych i uznanych artystów, tworzone co prawda w różnych poetykach i technikach, ale wspólnie piękne.
Druga część wystawy prezentuje wybór plakatów do filmów Andrzeja Wajdy, przez lata gromadzonych przez warszawskiego kolekcjonera, krytyka sztuki i kuratora wystaw Jerzego Brukwickiego, które – dzięki wsparciu Samorządu Województwa Mazowieckiego – mogliśmy zakupić do naszych zbiorów. To w dużej mierze prace najwybitniejszych polskich artystów, uznawanych na całym świecie – twórców polskiej szkoły plakatu (Roman Cieślewicz, Franciszek Starowieyski, Waldemar Świerzy, Wojciech Zamecznik) oraz kontynuatorów ich dokonań i sukcesów (Marcin Mroszczak, Rafał Olbiński, Andrzej Pągowski, Wiktor Sadowski, Wiesław Wałkuski).
Czas trwania wystawy: 9 października 2026 – 30 grudnia 2026 r.
Kurator ekspozycji: Marcin Kępa
Patronat honorowy nad wystawą objęli:
Marszałek Senatu Małgorzata Kidawa – Błońska
Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego Marta Cienkowska
Marszałek Województwa Mazowieckiego Adam Struzik
Pani Krystyna Zachwatowicz – Wajda
Daniel Adamczyk
