sobota, 30 sierpnia, 2025

Kwatera Ołtarza Szafiastego, ok 1500 r. z Muzeum Okręgowego w Toruniu w konkursie „Mocarze Sztuki”

Kwatera Ołtarza Szafiastego z ok 1500 r. ze zbiorów Muzeum Okręgowego w Toruniu została wyróżniona w konkursie i kampanii „Mocarze Sztuki”.

Fundacja Most the Most realizująca kampanię „Mocarze Sztuki”, której celem jest wykreowanie mody na wspieranie kultury i ochronę dzieł sztuki, zakończyła I etap konkursu, w którym uczestnicy z całej Polski ubiegają się o dofinansowanie prac konserwatorskich wybranych muzealiów.

Na podstawie rekomendacji ekspertów i decyzji Komisji Konkursowej, wybrano dziesięć zabytków, które przechodzą do następnego etapu kampanii. Jednym z muzealiów wyróżnionych w I etapie jest obiekt z Muzeum Okręgowego w Toruniu –  Kwatera Ołtarza Szafiastego z ok. 1500 r.

W drugim etapie konkursu internauci w drodze głosowania online wybierają 5 zabytków, których prace konserwatorskie zostaną dofinansowane. Głosowanie trwa od 12 maja do 11 czerwca 2023 r. i odbywa się poprzez ankietę dostępną na stronie internetowej Fundacji. Link do formularza internetowego: [LINK TUTAJ]

Konkurs Fundacji Most the Most „Mocarze Sztuki” daje szansę na ochronę i zachowanie dziedzictwa narodowego oraz kulturowego. Dzięki dofinansowaniu prac konserwatorskich wybranym muzealiom można przywrócić dawny blask i umożliwić przyszłym pokoleniom dostęp do ważnych elementów historii. Udział w głosowaniu daje także możliwość aktywnego zaangażowania się w kultywowanie i ochronę dziedzictwa narodowego, a także wyrażenia swojego głosu w sprawach dla lokalnej społeczności.

Konkurs jest otwarty dla wszystkich osób, które chcą wspierać lokalne muzea w zachowaniu i konserwacji ich artefaktów. Wypełnienie ankiety zajmuje tylko 3 minuty, a umożliwia wybór naszego lokalnego obiektu jakim jest Kwatera Ołtarza Szafiastego, ok 1500 r., który zostanie dofinansowany przez Fundację. Zachęcamy do informowania znajomych o konkursie i zaproszenia ich do udziału.

Kwatera ołtarza ze zbiorów Muzeum Okręgowego w Toruniu jest dziełem bardzo pięknym, rzadkim (plastyka elbląska) i o najwyższej klasie. Pomimo utraty dwu figurek apostołów, środkowej i z lewej strony, oraz całego kontekstu w którym prezentowany zabytek funkcjonował (tylko jedna zachowana kwatera ołtarza), pierwotna forma rzeźbiarska, prawej figurki awersu na złoconym, subtelnie i bardzo dekoracyjnie puncowanym tle, oraz bardzo wysokiej klasy malarstwo rewersu przedstawiające sceną Ukrzyżowania, nie pozostawiają wątpliwości, że mamy odczynienia z dziełem wyjątkowym. Wartość ekspozycyjna toruńskiej kwatery z kościoła w Pierzchałach, mimo okaleczenia i wyrwania jej z oryginalnego kontekstu, nacechowanego religijnie i ograniczenia do bycia muzealnym eksponatem jest niepodważalna. Obiekt znajduje się w „Galerii Sztuki Gotyckiej” Muzeum Okręgowego w Toruniu, mieszczącej się na parterze wschodniego skrzydła Ratusza Staromiejskiego – głównego gmachu muzeum. Ze względu na bardzo zły stan zachowania obiekt w chwili obecnej eksponowany jest tylko z jednej strony, od strony rewersu, co dodatkowo i zasadniczo zakłamuje jego pierwotną funkcję oraz treść i unieczytelnia przekaz zabytku, sprowadzając go jedynie do roli obrazu. Problematyka ekspozycji kwatery nie zostanie rozwiązana aż do momentu, kiedy nie zostanie poddana specjalistycznym zabiegom konserwatorsko-restauratorskim.

Kwaterę należy poddać niezwłocznej całościowej konserwacji. Interwencja konserwatorska jest koniecznością ze względu na postępujący, nieodwracalny proces degradacji zabytku, jego ubytki i postępujące zniekształcenia, jak osypywanie się odspajających fragmentów zaprawy z warstwą malarską i folią złotą z obu stron. Głównym celem proponowanej konserwacji i restauracji jest przywrócenie kwaterze w jak największym stopniu pierwotnych walorów estetycznych i artystycznych oraz pierwotnego wyglądu, przy jednoczesnym zachowaniu patyny czasu, przywracając zarówno dziełu malarskiemu jak i rzeźbiarskiemu kultowy charakter i podkreślając wysoką wartość historyczną oraz artystyczną zabytku. Obiekt jest w bardzo złym stanie, właściwie destrukcji. Bez natychmiastowych zabiegów konserwatorsko-restauratorskich, właściwie ratunkowych ulegnie dalszej degradacji. Podsumowując, zaprezentowana kwatera z toruńskich zbiorów jest dziełem wyjątkowym i zasługuje na należytą jej atencję. Szczególnie podkreślić należy wartości historyczno-naukowe oraz artystyczne, które wyróżniają ten zabytek zarówno na tle innych zabytków tej klasy zgromadzonych w muzeum, jak również na tle zabytków sztuki gotyckiej zachowanych do czasów współczesnych tak nielicznie. Dla Muzeum Okręgowego z główną siedzibą w gotyckim Ratuszu Staromiejskim, w samym sercu toruńskiej zabytkowej starówki, symbolu gotyckiego Zespołu Staromiejskiego, wpisanego w 1997 roku na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, będącym wizytówką miasta i dumą mieszkańców Torunia, „Galeria Sztuki Gotyckiej” i każdy zabytek na niej prezentowany są szczególnie ważne, podkreślając tradycję, historię i kulturę Torunia oraz jego mieszkańców.

Awers: Z prawej strony kwatery przymocowana drewniana płaskorzeźba apostoła. Figurka przyścienna, polichromowana. Posadzona jest na niskim cokole, wykonanym razem z figurą. Odwrocie rzeźby jest ścięte płasko. Apostoł stoi ujęty frontalnie, przegięty lekko w lewo, prawa noga wysunięta, lewą ręką przytrzymuje rozwartą księgę w czerwonej okładce (prawa ręka odłamana). Włosy, zwinięte w spiralne pasma, opadają na czoło i ramiona. Odziany w tunikę z resztką niebieskiej polichromii, oraz złoty płaszcz z czerwoną podszewką. Poła płaszcza odgina się tworząc fałdę „małżowinową”, u dołu ostro zakończoną; obok niej mniejsza fałda „małżowinowa”. Rysunek fałd suchy i twardy. Tło złote, wytłaczane (motywy kwadratów). Nad głową apostoła i zaginionych dwu innych figur – wytłaczane aureole.

Rewers malowany: Przybicie do krzyża. W centrum kompozycji Chrystus krwawiący, w białym perizonium, modelowanym niebiesko, w koronie cierniowej z jasnożółtą aureolą – rozciągnięty na leżącym ukośnie na ziemi krzyżu. Po lewej, nieco w głębi, dwaj pachołkowie: jeden, w czerwonej szacie, przybija dłoń Chrystusa do krzyża; drugi, siedzący na ziemi, w obcisłych pasiastych jasnożółto-czerwonych spodniach, żółtym kaftanie i czerwonej czapce, zaciąga powróż na ramieniu Chrystusa. Po prawej stronie kompozycji, na pierwszym planie stoi arcykapłan żydowski w zielonym płaszczu z gronostajowym kołnierzem i zielonej czapce ze złotym zdobieniem. W prawej ręce trzyma laskę. Za nim w tle stoi dwóch mężczyzn. Pierwszy w jasnożółtej szacie i czerwonej czapce oraz pachołek z halabardą (widoczny tylko fragment jego głowy i dłoni). Przy dolnej krawędzi obrazu rozrzucone narzędzia do ukrzyżowania. W tle występ skalny brązowozielony, porośnięty drzewami (widoczne tylko brązowe pnie bez koron). W głębi błękitne pasmo gór i niebieskie niebo.

W części środkowej tryptyku znajdowały się trzy figury: Maria z Dzieciątkiem między św. Małgorzatą (po lewej od widza) i św. Jan Chrzciciel. Na awersach skrzydeł widniały figurki apostołów (po trzy w każdej kwaterze). Rewersy były malowane: na lewym skrzydle znajdowała się u góry scena Biczowania, u dołu – scena Niesienia krzyża; na prawym skrzydle u góry – Cierniem koronowanie, u dołu – Przybicie do krzyża. Figurka świętego z kwatery w toruńskim Muzeum dzierżyła niegdyś w prawej ręce (obecnie odłamanej) miecz stanowiący atrybut św. Pawła. Figurka świętego nosi wyraźne cechy przynależności do plastyki elbląskiej; szczególnie bliskie pokrewieństwo łączy ją z rzeźbionymi partiami ołtarza Słodowników z kościoła św. Mikołaja w Elblągu oraz ołtarza Pokłonu Trzech Króli z kościoła Trzech Króli w tymże mieście. Mniej wyraźnie natomiast zarysowują się związki malowanego rewersu kwatery – z malarstwem elbląskim, choć badacze dopatrują się pewnych cech wspólnych z niektórymi obiektami malarstwa elbląskiego. Wskazując ponadto na zapożyczenia z grafiki Dürera, stanowiącej źródło inspiracji twórczych całego malarstwa elbląskiego. Jednak w przypadku ołtarza z Pierzchał zapożyczenia te były mniej bezpośrednie, niż w innych dziełach elbląskich.

Kwatera pochodzi z kościoła w Pierzchałach (Pettelkau) koło Braniewa (woj. olsztyńskie). Po 1945 r., w posiadaniu OO Redemptorystów w Braniewie. Od 10.11.1954 r. własność Muzeum Okręgowego w Toruniu. Kwatera była konserwowana w 1962 r.
Oprac. na podstawie: Józef Flik, Janina Kruszelnicka, Zbiory gotyckiej rzeźby i malarstwa Muzeum Okręgowego w Toruniu. Katalog, Toruń 1968, s. 74-76.

Obiekt eksponowany jest w „Galerii Sztuki Gotyckiej” możecie Państwo obejrzeć go osobiście do czego gorąco zachęcamy.

Wierzymy, że kampania „Mocarze Sztuki” przyczyni się do ochrony i ratowania wielu cennych dla nas dziedzictw kulturowych, które są nieodłącznym elementem naszej historii i tożsamości narodowej. Zachęcamy Państwa do głosowania, udostępniania oraz wspierania  naszego lokalnego zabytku. Dziękujemy Państwu za wsparcie i zainteresowanie.

Szczegółowe informacje na temat kampanii oraz wszystkich etapów można znaleźć na stronie Fundacji Most the Most: [LINK TUTAJ]

GŁOSUJCIE: [LINK TUTAJ]

Źródło: Muzeum Okręgowe w Toruniu

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Proszę wpisać swój komentarz!
Proszę podać swoje imię tutaj

Pod naszym patronatem

XI.Legenda STARa

11.LegendA STARa, to zlot pojazdów  zabytkowych organizowany przez Powiat ...

XIII Festiwal Blues pod Piecem

30 sierpnia 2025 r. o godz. 19.00 – Muzeum Przyrody i Techniki w Starachowicach...

Wyniki naboru do projektu “Projektowan...

Narodowe Centrum Kultury rozstrzygnęło nabór do programu szkoleniowego realizow...

Dofinansowanie z Muzeum Historii Polsk...

Muzeum Przyrody i Techniki w Starachowicach otrzymało kolejne dofinansowanie. M...

Pierwsze żniwa 1944. Maszyny z fabryki...

Muzeum Narodowe Rolnictwa w Szreniawie zaprasza: W sobotę, 26 lipca, proponu...