Jak wykorzystać dostępne już dane i technologie, aby odpowiednio wcześnie rozpoznawać zagrożenia, w pełni wykorzystywać potencjał rozwojowy i skuteczniej chronić dziedzictwo? Odpowiedzi na te pytania poznamy podczas 4. edycji Międzynarodowej Konferencji ETHER – Eternal Heritage / Wieczne Dziedzictwo. Wydarzenie organizowane przez Narodowy Instytut Dziedzictwa odbędzie się 17 i 18 listopada 2026 r. w Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN w Warszawie. Udział w konferencji jest bezpłatny.
Wiele technologii, które mogą wspierać nowoczesną ochronę dziedzictwa, jest już dostępnych. Dane o dziedzictwie oraz jego otoczeniu są dziś pozyskiwane, opracowywane i udostępniane przez instytucje publiczne, ośrodki naukowe, firmy technologiczne i społeczności współtworzące otwarte zasoby. Dostępne są również narzędzia pozwalające je łączyć, analizować i przetwarzać. Wyzwaniem pozostaje systemowe wykorzystywanie tych zasobów w praktyce przez instytucje publiczne oraz sektory kreatywne.
O przyszłości zabytków nie zdecyduje sama technologia, lecz ludzie i instytucje, które potrafią wykorzystać ją do lepszego rozpoznawania zagrożeń, dokumentowania zasobów i podejmowania decyzji dotyczących metod i sposobów ich zachowania. Konferencja ETHER będzie przestrzenią spotkania administracji, nauki, instytucji kultury, firm technologicznych oraz społeczności współtworzących otwarte dane.
– Technologia nie zastąpi odpowiedzialności człowieka ani decyzji instytucji. Może jednak dostarczyć wiedzy, bez której skuteczna ochrona dziedzictwa staje się dziś coraz trudniejsza. Podczas konferencji chcemy pokazać, jak dostępne dane i narzędzia można efektywnie włączyć do procesów zarządzania dziedzictwem – wyjaśnia zastępca dyrektora Narodowego Instytutu Dziedzictwa i pomysłodawca konferencji ETHER Karol Czajkowski.
Dziedzictwo widziane z góry
Pierwszy dzień konferencji poświęcony będzie systemowej perspektywie ochrony dziedzictwa: monitorowaniu rozległych obszarów, integrowaniu wielu źródeł informacji oraz rozpoznawaniu zagrożeń, zanim ich skutki staną się widoczne.
Julia Kisielewicz z ICEYE przedstawi możliwości wykorzystania zaawansowanych systemów satelitarnych w ochronie dziedzictwa. Wystąpienie pokaże, w jaki sposób rozwiązania rozwijane na potrzeby obserwacji Ziemi mogą wspierać monitorowanie dziedzictwa i rozpoznawanie dotyczących go zagrożeń.
Program obejmie również doświadczenia związane z lotniczym monitoringiem historycznego krajobrazu oraz wykorzystaniem danych o dziedzictwie kulturowym w OpenStreetMap – globalnym, otwartym projekcie geograficznym tworzonym przez społeczność milionów użytkowników, od amatorów po profesjonalistów zaangażowanych lokalnie.
Kolejne wystąpienia będą dotyczyły dokumentowania strat i zbrodni wojennych, badania dziedzictwa katastrof nuklearnych z wykorzystaniem odtajnionych zobrazowań satelitarnych CIA oraz narzędzi pozwalających na podstawie danych rozpoznawać zagrożenia, zanim ich skutki staną się widoczne.
Ważnym tematem będzie także łączenie cyfrowych repozytoriów instytucji oraz odpowiedzialne i bezpieczne wykorzystywanie zgromadzonych w nich danych. Eksperci podejmą kwestie suwerenności danych i ich znaczenia jako strategicznego zasobu państwa, a także zastosowania sztucznej inteligencji, automatycznego pozyskiwania treści, dezinformacji oraz bezpieczeństwa merytorycznego i technologicznego projektów cyfrowych dokumentujących dziedzictwo.
Dziedzictwo oglądane z bliska
Drugiego dnia uczestnicy przyjrzą się technologiom wspierającym szczegółowe badanie, dokumentowanie i konserwację obiektów, a także nowym sposobom interpretowania oraz udostępniania dziedzictwa. W programie znalazły się m.in. rozwiązania pozwalające stworzyć wrażenie dotyku w doświadczeniu rzeczywistości wirtualnej, interdyscyplinarna dokumentacja mozaiki Jerzego Nowosielskiego oraz najnowsze technologie wykorzystywane w konserwacji malowideł.
Osobny blok pokaże, jak gry, aplikacje rzeczywistości rozszerzonej i doświadczenia
XR mogą pomagać w poznawaniu przeszłości. Uczestnicy dowiedzą się również, jak rekonstruować brzmienie minionych epok, łączyć tradycyjną i cyfrową dokumentację architektoniczną oraz wykorzystywać metody i algorytmy uczenia głębokiego
w badaniach historycznych inskrypcji.
Obie części programu łączy droga danych: od metod ich pozyskiwania i porządkowania, przez analizę i interpretację, po wykorzystanie wyników w ochronie dziedzictwa lub tworzeniu nowych sposobów jego doświadczania. ETHER pokaże tę drogę w różnych skalach – od satelitarnego obrazu krajobrazu po cyfrowy model pojedynczego obiektu.
– Patrzymy na dziedzictwo w dwóch uzupełniających się skalach: z perspektywy systemów satelitarnych, które pozwalają monitorować całe obszary, oraz z bliska, gdy technologia pomaga badać i dokumentować ubytki na powierzchni pojedynczych obiektów. Obie perspektywy łączą dane, ich ustandaryzowane zbieranie, właściwa analiza i wykorzystanie przy podejmowaniu decyzji – wyjaśnia Karol Czajkowski.
Konferencję zwieńczy debata plenarna „Transformacja cyfrowa warunkiem bezpieczeństwa dziedzictwa na wypadek konfliktu zbrojnego i sytuacji kryzysowych”, podczas której dyskutować będziemy o tym, jak państwo mogłoby efektywniej wykorzystywać możliwości technologii.
Od dyskusji do praktyki
Coroczna konferencja ETHER to także praktyczne wsparcie dla pracowników sektora dziedzictwa. W programie znalazły się warsztaty zaplanowane od 17 do 19 listopada. Uczestnicy będą mogli nauczyć się planowania sesji fotogrametrycznych i kontrolowania jakości ich wyników, korzystania z cyfrowych zasobów NID, skanowania zabytków oraz pracy z danymi przestrzennymi w programie QGIS.
Zajęcia obejmą również obrazowanie w świetle widzialnym, ultrafiolecie i podczerwieni, porównanie możliwości urządzeń z różnych segmentów rynku, zagadnienia badań
i konserwacji wielkoformatowych obrazów na płótnie, a także wykorzystanie sztucznej inteligencji w analizie, automatyzacji i kontroli jakości danych przestrzennych.
Udział w konferencji i warsztatach jest bezpłatny. Na część konferencyjną i poszczególne warsztaty obowiązują osobne zapisy. Liczba miejsc na warsztatach jest ograniczona,
a o udziale decyduje kolejność zgłoszeń.
Informacje organizacyjne:
Konferencja: 17–18 listopada 2026 r.
Warsztaty: 17–19 listopada 2026 r.
Miejsce konferencji i większości warsztatów: Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN
w Warszawie
Udział: bezpłatny
Rejestracja: do 9 listopada 2026 r.
Zapisy na konferencję: rejestracja – konferencja
Zapisy na warsztaty: rejestracja – warsztaty
Konferencja ETHER łączy naukę, kulturę i technologię, tworząc przestrzeń współpracy między ekspertami, instytucjami i środowiskami zaangażowanymi w ochronę dziedzictwa. Jej program koncentruje się na praktycznym i odpowiedzialnym wykorzystaniu danych oraz narzędzi cyfrowych w badaniu, dokumentowaniu, ochronie, zarządzaniu
i udostępnianiu zasobów kulturowych.
Konferencję organizuje Narodowy Instytut Dziedzictwa w ramach działalności Centrum Kompetencji ds. Digitalizacji Zabytków. Centrum rozwija rozwiązania dotyczące digitalizacji i zarządzania danymi cyfrowymi, upowszechnia standardy oraz wspiera instytucje kultury w rozwijaniu kompetencji ich pracowników. Działania te opierają się na ponad 20-letnim doświadczeniu Narodowego Instytutu Dziedzictwa w obszarze cyfryzacji.
Pełny program konferencji: PROGRAM.
Relacja z ubiegłorocznej konferencji dostępna jest na kanale TV NID YouTube.
Organizatorem wydarzenia jest Narodowy Instytut Dziedzictwa,
a współorganizatorem Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN.
Konferencja została objęta honorowym patronatem Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego Marty Cienkowskiej oraz Polskiego Komitetu do spraw UNESCO. Partnerami konferencji są: Narodowy Instytut Dziedzictwa Kulturowego za Granicą „Polonika” oraz Narodowe Centrum Kultury.
Patroni medialni: Polskie Radio, TVP 3, TVP Kultura, Lustro Biblioteki, Archeologia Żywa, MuzeOn.pl, CD-Action.
Organizacja międzynarodowej konferencji ETHER – Eternal Heritage / Wieczne Dziedzictwo została dofinansowana ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Kontakt dla mediów:
Patrycja Grunwald
Rzecznik Prasowy
tel. kom.: +48 609 008 643
e-mail: pgrunwald@nid.pl
