Muzeum i Miejsce Pamięci w Sobiborze zdobyło wyróżnienie w prestiżowym konkursie na najlepsze europejskie muzeum roku EMYA 2024 (European Museum of the Year Award). Gala wręczenia nagród odbyła się 4 maja w portugalskim Portimao. Do konkursu nominowanych było 50 muzeów europejskich, w tym 5 z Polski.
Jury konkursu doceniło zwłaszcza wykorzystanie w przekazie muzealnym osobistych opowieści, które zapadają w pamięć zwiedzających i upamiętniają dziesiątki tysięcy ofiar obozu zagłady w Sobiborze. Jak możemy odczytać w uzasadnieniu: „Wykorzystanie odkrytych na miejscu przedmiotów osobistych stanowi szczególnie udaną strategię wystawienniczą dla przywracania tożsamości ofiar i człowieczeństwa”.
Muzeum i Miejsce Pamięci w Sobiborze zostało w pełni otwarte dla zwiedzających 13 października 2023 r. Jest poświęcone 180 tys. żydowskich dzieci, kobiet i mężczyzn zamordowanych w niemieckim nazistowskim obozie zagłady w latach 1942–1943. Zabezpiecza miejsca związane z funkcjonowaniem obozu, dokumentuje jego historię, podtrzymuje pamięć o ofiarach deportowanych do Sobiboru z całej okupowanej przez III Rzeszę Europy.
Jego centralną częścią jest budynek muzeum z wystawą stałą, która przedstawia historię obozu zagłady w Sobiborze jako części planu eksterminacji Żydów europejskich. Za sprawą 100 zdjęć i dokumentów odtwarza topografię obozu, utrwala dramat deportacji, pokazuje twarze sprawców i ich ofiar. Ponad 700 obiektów, głównie rzeczy należących do zgładzonych, stanowi punkt wyjścia dla zrozumienia historii miejsca.
Z uwagi na ogromne znaczenie przestrzeni i zabudowy obozu dla kultywowania pamięci o zbrodniach, które Niemcy chcieli na zawsze wymazać, zrealizowano założenie przestrzenno-krajobrazowe z elementami topografii obozu, wskazanymi podczas prac archeologicznych. Ściana Pamięci prowadzi wzdłuż drogi, którą SS-mani prowadzili ofiary na śmierć, łączy najważniejsze części byłego obozu i okala rozległą polanę masowych grobów z prochami pomordowanych. Jej obszar wyznaczają drobne kamienie białego marmuru. Kluczowymi elementami są dwie gabloty, eksponujące relikty fundamentów komór gazowych. Odtworzono zarys budynków fryzjerni i baraku więźniów zmuszanych do spalania zwłok pomordowanych. Całości dopełnia ścieżka edukacyjna z informacjami historycznymi i relacjami ocalałych.
—————-
Nagroda EMYA (European Museum of the Year Award) to prestiżowe wyróżnienie dla muzeów europejskich przyznawane przez Europejskie Forum Muzeów (EMF) od 1977 roku, którego celem jest nagrodzenie najcenniejszych wydarzeń w europejskim sektorze muzealnym i zachęcenie do wprowadzania innowacji w muzeach. EMF to niezależna organizacja pozarządowa, której misją jest promowanie innowacji w muzealnictwie i zachęcanie do wymiany doświadczeń i dobrych praktyk między muzeami w całej Europie. EMF działa pod auspicjami Rady Europy i realizuje wiele projektów w obszarze kultury.
Agnieszka Kowalczyk-Nowak
